Kwota wolna od podatku

Z pojęciem kwoty wolnej od podatku (zwanej też często minimum podatkowym) spotykać się można w różnych rodzajach podatków. W uproszczeniu, można przyjąć, iż kwotę tę stanowi określony dochód, który – na mocy obowiązujących przepisów – nie powoduje konieczności zapłaty danego podatku. Innymi słowy jest to graniczna, maksymalna wysokość podstawy opodatkowania (zazwyczaj wyrażonej w kwocie pieniężnej), dla której – przy uwzględnieniu obowiązujących stawek podatkowych oraz – w wielu przypadkach – obowiązujących kwot zmniejszających podatek, należność podatkowa będzie kwotą zerową i nie będzie obciążać podatnika obowiązkiem zapłaty.

Wysokość kwoty wolnej od podatku można określić w dwojaki sposób. Z prostszym rozwiązaniem mamy do czynienia wówczas, gdy kwota ta jest wskazana wprost w treści obowiązujących przepisów prawnych. Przykładem może być tutaj – na gruncie polskim – opodatkowanie podatkiem od spadków i darowizn. Art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r.

o podatku od spadków i darowizn (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r., Nr 93, poz. 768, z późn. zm.) reguluje bowiem w sposób wyraźny wielkość podstawy opodatkowania (wartość rzeczy i praw majątkowych nabywanych przez spadkobiercę lub obdarowanego, po potrąceniu ewentualnych długów i ciężarów), jaka nie powoduje obowiązku zapłaty podatku. Kwoty nie powodujące konieczności rozliczenia się z fiskusem zróżnicowane są w tym podatku w zależności od tzw. grupy podatkowej, do której zalicza się osoba obdarowana lub spadkobierca. Kwota wolna od podatku dla osób zaliczonych (zgodnie z art. 14 ww. ustawy) do I grupy podatkowej (obejmującej: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów) wynosi 9.637 zł, dla osób z II grupy podatkowej (obejmującej: zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych) – 7.276 zł , zaś dla pozostałych osób (tworzących III grupę podatkową) – kwota zwolniona z podatku wynosi już tylko 4.902 zł.

Jeżeli nabywca praw majątkowych (z tytułu dziedziczenia lub darowizny) „zmieści się” w kwocie wolnej od podatku, właściwej dla grupy, do której należy, obowiązek podatkowy nie powstanie, a osoba taka nie będzie zobligowana ani do zapłaty podatku, ani do złożenia zeznania podatkowego w związku z uzyskanym przysporzeniem majątkowym.

Przykład:

Jan K. odziedziczył po bracie, Stanisławie K., samochód osobowy o wartości 8.500 zł. Z uwagi na fakt, iż Jan. K. zalicza się do I grupy podatkowej (jako brat spadkodawcy) oraz okoliczność, że wartość uzyskanego w drodze dziedziczenia majątku nie przekracza progu 9.637 zł (kwoty wolnej od podatku dla I grupy podatkowej) – obowiązek podatkowy (związany z podatkiem od spadków i darowizn) nie zaistnieje, a Jan. K. nie będzie musiał składać stosownego zeznania podatkowego, czy płacić podatku od odziedziczonego pojazdu.

Z nieco inną konstrukcją kwoty wolnej od podatku spotkamy się – przykładowo – na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych. W tym przypadku kwota minimum podatkowego nie wynika bowiem wprost z obowiązujących przepisów. Aby poznać jej wysokość, konieczna jest w tym przypadku przede wszystkim znajomość aktualnej skali podatkowej (określonej w art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych), gdzie wskazana jest stawka podatku właściwa dla najniższego przedziału podstawy opodatkowania (rocznego dochodu podatnika) oraz kwota zmniejszająca podatek. Przedmiotowy wycinek wskazanej skali przedstawia się następująco:

Podstawa obliczenia podatku

Podatek wynosi

ponad

do

85.528 zł

18% minus kwota zmniejszająca podatek 556 zł 02 gr

Pragnąc – na podstawie wskazanych wyżej danych – ustalić kwotę wolną od podatku, trzeba przyjąć, że:

- podatek nie może być wartością ujemną, a zatem najniższy możliwy wymiar podatku = 0

- 18% kwoty wolnej od podatku, pomniejszone o kwotę 556,02 zł – będzie skutkować zerową kwotą podatku

Założenia takie można zobrazować równaniem:

0,18x – 556,02 = 0

(gdzie x – kwota wolna od podatku)

Przekształcając powyższe równanie uzyskamy je w postaci:

0,18x = 556,02

x = 556,02 : 0,18

x = 3089 zł

Opierając więc obliczenia na obowiązującej obecnie skali podatkowej dla podatku dochodowego od osób fizycznych, można więc przyjąć, że kwota wolna od podatku (kwota minimum podatkowego) dla tego podatku równa jest ilorazowi kwoty zmniejszającej podatek oraz najniższej stawki podatku, a zatem wynosi 3089 złotych.

W licznych źródłach (w tym również nierzadko tych „urzędowych” – np. na stronach internetowych urzędów skarbowych czy w treści biuletynów informacyjnych Ministerstwa Finansów) możemy jednak spotkać się z kwotą wolną od podatku określoną w nieco innej wysokości – nie jako 3089 zł, lecz w kwocie 3091 zł. Skąd jednak bierze się ta – nieznaczna, lecz jednak zauważalna – rozbieżność?

Przedstawienie kwoty minimum podatkowego w kwocie nieznacznie odbiegającej od wyliczeń, poczynionych na podstawie obowiązującej skali podatkowej, jest efektem uwzględnienia (słusznego, jak się wydaje) przy jej ustalaniu regulacji wskazanej w art. 63 Ordynacji podatkowej (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm.). Paragraf pierwszy wskazanego przepisu stanowi bowiem, iż (m.in.) kwota podatku oraz podstawa opodatkowania ulegają zaokrągleniu do pełnych złotych w ten sposób, że końcówki kwot wynoszące mniej niż 50 groszy pomija się, a końcówki kwot wynoszące 50 i więcej groszy podwyższa się do pełnych złotych. Dla ustalenia obowiązującej kwoty wolnej od podatku istotne znaczenie ma fragment cytowanej regulacji, wskazujący o pominięciu – przy ustalaniu kwoty należnego podatku – końcówek kwot wynoszących poniżej 0,50 zł. Przy uwzględnieniu art. 63 ordynacji podatkowej, wysokość kwoty wolnej od podatku będzie zatem wynosić, nie 3089 zł, a 3091 złotych, ponieważ:

0,18 x 3091 zł – 556,02 zł = 0,36 zł,

ale – na podstawie ww. przepisu – końcówka kwoty (36 groszy) ulega pominięciu, więc podatek należny wynosić będzie 0 zł.

Dla wyższej – tylko o złotówkę – podstawy wymiaru podatku, czyli kwoty 3092 zł, podatek wynosić będzie natomiast:

0,18 x 3092 zł- 556,02 zł = 0,54 zł

- a zatem na podstawie wskazanej regulacji kwota ta ulegnie zaokrągleniu w górę – do wysokości 1 zł. W tym więc wypadku, podatek – choć niewielki – będzie należny, a podatnik będzie zobligowany do tego zapłaty.

Jaki będzie efekt uzyskania w danym roku dochodów (podlegających opodatkowaniu PIT) mniejszych niż kwota minimum podatkowego – tj. kwota 3091 zł? Podobnie, jak w przypadku podatku od spadków i darowizn – podatnik nie będzie zobligowany w takiej sytuacji do zapłaty należności na rzecz fiskusa. Jednakże (inaczej, niż w przypadku podatku od spadków i darowizn), osiągnięcie dochodu „mieszczącego się” w granicach kwoty wolnej od podatku, będzie – na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych – skutkować obowiązkiem złożenia rocznego zeznania podatkowego. Trzeba jednak podkreślić, że dla znaczącej większości osób, które uzyskały dochód poniżej kwoty 3091 zł, złożenie rocznego PIT-a jest zauważalnie opłacalne. Jeżeli bowiem w ciągu roku podatkowego były na taką osobę odprowadzane zaliczki na poczet podatku dochodowego (np. przez pracodawcę zatrudniającego studentów do wakacyjnej pracy sezonowej), po złożeniu rocznego zeznania osoba taka uzyska zwrot wszystkich takich zaliczek.

Obecne i archiwalne skale podatkowe obowiązujące w latach 1995-2013